شرح - عليين : عاليترين و شريف‌ترين مراتب قرب بپروردگار است چنانچه از كلمات مفسرين در تفسير آيه شريفه كَلَّا إِنَّ كِتابَ الْأَبْرارِ لَفِي عِلِّيِّينَ استفاده مىشود . و سجين در مقابل عليين ، پست‌ترين مراتب و دورترين درجات از خداوند متعال است . و اما راجع ببحث كلى اخبار طينت و شبهه جبر ، در آخر اين باب توضيحى بيان ميكنيم . آنچه بطور اختصار در اينجا ميتوان گفت اينست كه : چون خداى تعالى پيش از آفرينش مخلوق ميدانست كه كدام يك آنها به راه ايمان و كداميك به راه كفر ميروند ، ارواحى را كه ميدانست مؤمن ميشوند به آنها كيفيت عليين بخشيد و دسته ديگر را كيفيت سجين داد و بابدانشان ملحق ساخت ، تا رعايت مناسبت و سنخيت را نموده باشد ، و اين عمل خداى تعالى هيچ گونه دخالت و تأثيرى در انتخاب ايمان و كفر آنها ندارد ، و همچنين آميختگى و امتزاجى كه ميان دو طينت مقرر داشت ، هيچ گونه ارتباط و سببيتى در انتخاب گناه و ثواب ندارد ، ولى ظهور كلمه من هذا و من هاهنا مخالف اين تفسير است . مرحوم مجلسى گويد : اين دو كلمه بر عليت مجازيه حمل مىشود . مترجم گويد : اگر چه براى حل اخبار طينت توجيهى بهتر از اين به نظر نميرسد ، ولى اين حمل نيز دور از تكلف و تعسف نيست و با ظهور لفظ منافات و مخالفت دارد . و اللَّه يعلم حقايق تلك الاسرار . 2 - امام صادق عليه السلام فرمود : همانا خداى عز و جل مؤمن را از طينت بهشتى آفريد و كافر را از طينت دوزخى . و فرمود : چون خداى عز و جل نسبت به بنده‌ئى خيرى خواهد ، روح و پيكرش را پاك سازد ( هدايت و الطافش را شامل حال او نمايد ) ، از اين رو هر خيرى شنود ، آن را بشناسد و بفهمد و هر بد و زشتى شنود ، آن را زشت بيند . و شنيدم كه ميفرمود : طينتها بر سه گونه‌اند : ( 1 ) طينت پيغمبران ، و مؤمن هم از اين طينت است ، جز اينكه پيغمبران از خالص و برگزيده آن طينتند و ايشان اصل باشند و فضيلتشان بجاى خود محفوظ است ، و مؤمنين فرع باشند و از گل ثابت و چسبيده ( گويا اشاره دارد كه طينت مؤمن بطينت پيغمبران چسبيده است ، اگر چه از فضاله آن طينت است ) از اين رو خداى عز و جل ميان پيغمبران و پيروانشان جدائى نيندازد .